AB Ormansızlaşma Tüzüğü (EUDR), 30 Aralık 2026'da büyük ve orta ölçekli işletmeler için uygulanmaya başlıyor. Tüzük iki kez ertelendi, Aralık 2025'te sadeleştirildi ve Mayıs 2026'daki gözden geçirmede metnin yeniden açılmayacağı açıklandı. Kısacası tarih artık kesin. Sığır, kakao, kahve, palm yağı, kauçuk, soya ve ahşap ile bunlardan yapılan ürünleri AB pazarına sunan ya da AB'den ihraç eden her işletme, ürünün "ormansızlaşmasız" olduğunu belgeleyebilmek zorunda.
Bu yazıda Türk üreticileri ve ihracatçılarını ilgilendiren yükümlülükleri, sık yapılan bir yanlış varsayımı ve 30 Aralık'a kadar atılabilecek adımları özetliyoruz.
Takvim
30 Aralık 2026: Büyük ve orta ölçekli işletmeler için ana yükümlülükler başlıyor.
30 Haziran 2027: Mikro ve küçük işletmeler için (EUTR kapsamındaki ahşap ürünler hariç).
30 Aralık 2027: 2026/2102 sayılı Yetki Devri Tüzüğü ile kapsama yeni eklenen ürünler için.
Tarihler, Tüzük (AB) 2023/1115'i değiştiren Tüzük (AB) 2025/2650 ile belirlendi.
Hangi ürünler kapsamda?
Tüzük yedi emtiayı ve Ek I'de gümrük tarife kodlarıyla listelenen türev ürünleri kapsar. Gıda tarafında öne çıkanlar: kakao çekirdeği, kakao yağı ve tozu, çikolata; kahve; palm yağı ve fraksiyonları; soya fasulyesi, soya küspesi ve soya yağı; sığır eti. Ahşap tarafında kâğıt, karton ve bazı basılı ürünler de listededir.
Temmuz 2026'da kabul edilen 2026/2102 sayılı Yetki Devri Tüzüğü Ek I'i güncelledi:
Eklenenler: Çözünebilir kahve, dondurulmuş sığır dili ve çok sayıda palm yağı türevi. Bu ürünler için yükümlülük 30 Aralık 2027'de başlıyor.
Kapsam dışı bırakılanlar: Yalnızca bir gıda ürününü desteklemek, korumak veya taşımak için kullanılan ambalaj malzemeleri, analiz ve test numuneleri, ürünle birlikte gönderilen yazışma ve tanıtım materyalleri ile ekim amaçlı soya tohumu.
Daraltılanlar: Palm kodlarında yalnızca yağ palmiyesinden elde edilen ürünler kapsamda kalıyor.
Pratikte şu anlama geliyor: Çikolatanızı taşıyan karton kutu artık ayrı bir EUDR ürünü sayılmıyor, ama karton kutuyu ürün olarak satan bir ambalaj üreticisi kapsamda kalabilir.
Temel yükümlülük: üç şart
Kapsamdaki bir ürün ancak şu üç şartı birlikte sağlıyorsa AB pazarına sunulabilir veya AB'den ihraç edilebilir:
Ormansızlaşmasız: Hammadde, 31 Aralık 2020'den sonra ormansızlaşmaya ya da orman bozulmasına (ahşapta) uğramamış bir arazide üretilmiş olmalıdır.
Yasal: Üretim ülkesinin arazi kullanımı, çevre, çalışma hakları ve vergi gibi ilgili mevzuatına uygun üretilmiş olmalıdır.
Durum tespiti beyanı: Ürünü piyasaya ilk sunan veya ihraç eden "operatör", AB Bilgi Sistemi'ne bir durum tespiti beyanı (Due Diligence Statement, DDS) yüklemelidir. Beyanın temelinde üretim alanlarının coğrafi konum bilgisi bulunur.
Kim ne yapacak?
Aralık 2025 değişikliği yükü tedarik zincirinin başına topladı:
Operatör (ürünü AB pazarına ilk sunan ya da ihraç eden): Durum tespitini yapar ve beyanı yükler.
Alt akış (downstream) operatörler ve tacirler: Yeni bir durum tespiti yapmaz, beyan vermez. Doğrudan iş ortaklarının bilgilerini ve aldıkları beyan referans numaralarını beş yıl saklar. KOBİ olmayanlar Bilgi Sistemi'ne kayıt olur. Güvenilir bir şüphe bildirimi alırlarsa durum tespitini doğrulamak, ihmal edilebilir risk teyit edilemezse ürünü piyasaya sunmayı durdurmak zorundadır.
Düşük riskli ülkedeki mikro ve küçük birincil üreticiler: Tek seferlik basitleştirilmiş bir beyan verir.
Sık yapılan yanlış varsayım: "Türkiye düşük riskli, bizi etkilemez"
Komisyon'un 2025/1093 sayılı Uygulama Tüzüğü ile yaptığı ülke sınıflandırmasında Türkiye düşük risk grubunda. Düşük riskli ülkeden gelen hammaddede operatör risk değerlendirmesi ve risk azaltma adımlarını atlayabilir, ama bilgi toplama ve beyan yükümlülüğü devam eder.
Asıl nokta şu: Basitleştirme, işletmenin bulunduğu ülkeye değil, hammaddenin üretildiği ülkeye göre uygulanır. Çikolata, kahve, bitkisel yağ ya da yem üreten bir Türk işletmesinin kakao, kahve, palm yağı ve soyası çoğunlukla Türkiye dışından, standart riskli ülkelerden gelir. Bu durumda tam durum tespiti gerekir ve coğrafi konum bilgisinin tedarikçiden en başta istenmesi şarttır.
Bu kontrolün neden emtia bazında kurulduğunu bilimsel veriler de açıklıyor. Pendrill ve arkadaşları (2022), tropik ormansızlaşmanın en az yüzde 90'ının tarımla bağlantılı olduğunu, ormansızlaşmayla ilişkili alanların önemli bir kısmında ise tarımsal üretimin fiilen başlamadığını gösterdi. Yani risk, ürünün hangi tarladan geldiğine bağlı ve ancak parsel düzeyinde izlenebilirlikle yönetilebilir.
Gıda güvenliği sisteminizle bağlantısı
EUDR yeni bir yönetim sistemi kurmayı değil, mevcut izlenebilirlik ve tedarikçi onay sistemini derinleştirmeyi gerektirir:
BRCGS Gıda Güvenliği v9 (madde 3.9): Hammaddeden son ürüne izlenebilirlik ve düzenli izlenebilirlik testleri.
IFS Food v8 (madde 4.18): Tedarikçiye kadar geri, müşteriye kadar ileri izlenebilirlik ve testleri.
FSSC 22000 (ISO 22000:2018, madde 8.3): Ürün partilerinin, hammadde ve ambalaj girdileriyle ilişkisini kuran izlenebilirlik sistemi.
Bu sistemler genellikle "bir adım geri" tedarikçide durur. EUDR ise izi tarla ve plantasyon düzeyine kadar indirir. Tedarikçi onay sürecine coğrafi konum verisi ve beyan referans numarası talebini eklemek, iki gerekliliği aynı dosyada yönetmenin en pratik yoludur.
Yaptırımlar
Üye devletler yaptırımları kendi belirler, ancak Tüzük üst sınırı belirlemiştir: Para cezasının azami tutarı, işletmenin AB'deki yıllık toplam cirosunun en az yüzde 4'ü olmalıdır. Ürünlere ve gelire el konulması, kamu ihalelerinden geçici olarak dışlanma gibi yaptırımlar da öngörülmektedir.
30 Aralık'a kadar yapılabilecekler
Ürün ağacınızı Ek I'deki gümrük tarife kodlarıyla karşılaştırın; 2026/2102 güncellemesini de dikkate alın.
Rolünüzü belirleyin: operatör müsünüz, alt akış operatörü ya da tacir mi? İşletme büyüklüğünüzü de not edin.
Kapsamdaki her hammadde için menşe ülkeyi ve 2025/1093 sınıflandırmasındaki risk grubunu listeleyin.
Tedarikçilerinizden coğrafi konum verisini ya da hazır durum tespiti beyanı referans numarasını şimdiden isteyin.
Tedarikçi onay prosedürünüze ve sözleşmelerinize EUDR maddesi ekleyin.
KOBİ değilseniz AB Bilgi Sistemi'ne kaydınızı yapın.
AB'deki müşterilerinizle hangi bilgiyi, hangi formatta paylaşacağınızı netleştirin.
Kaynaklar
Regulation (EU) 2023/1115 of the European Parliament and of the Council on the making available on the Union market and the export from the Union of certain commodities and products associated with deforestation and forest degradation. Official Journal of the European Union, L 150, 9.6.2023.
Regulation (EU) 2025/2650 of the European Parliament and of the Council amending Regulation (EU) 2023/1115. Official Journal of the European Union, Aralık 2025.
Commission Implementing Regulation (EU) 2025/1093 laying down rules for the application of Regulation (EU) 2023/1115 as regards the list of countries or parts thereof that present a low or high risk. Official Journal of the European Union, 2025.
Commission Delegated Regulation (EU) 2026/2102 of 13 July 2026 amending Regulation (EU) 2023/1115 as regards the list of relevant commodities and relevant products. Official Journal of the European Union, 2026.
European Commission. Guidance Document for Regulation (EU) 2023/1115 on Deforestation-Free Products, 3rd edition. C(2026) 3056, 2026.
BRCGS. Gıda Güvenliği Küresel Standardı, Versiyon 9. Londra, 2022. Madde 3.9.
IFS Management GmbH. IFS Food Versiyon 8. Berlin, 2023. Madde 4.18.
ISO 22000:2018. Food safety management systems — Requirements for any organization in the food chain. Madde 8.3. ISO, Cenevre.
Pendrill F, Gardner TA, Meyfroidt P, ve ark. Disentangling the numbers behind agriculture-driven tropical deforestation. Science. 2022;377(6611):eabm9267. doi:10.1126/science.abm9267